चैत-१९
नेपालमा शैक्षिक सुधारका लागि विद्यार्थी संघ-संगठनले खेल्नु पर्ने भूमिका,
नेपालमा विद्यार्थी संघ-संगठनहरूले शैक्षिक सुधारका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्। शिक्षाको गुणस्तर अभिवृद्धि, सहज पहुँच, समावेशी नीति, र वैज्ञानिक प्रणालीको विकासका लागि उनीहरूले विभिन्न कार्यक्रम तथा पहलहरू गर्न आवश्यक छ।
१. शैक्षिक नीतिमा प्रभाव पार्ने पहल गुणस्तरीय, रोजगारमूलक र व्यवहारिक शिक्षाका लागि नीति निर्माणमा दबाब।
शिक्षालाई सर्वसुलभ बनाउन सरकार र सरोकारवालाहरूसँग निरन्तर संवाद।
शिक्षामा निजीकरणको अनियन्त्रित विस्तारलाई रोक्ने तथा सामुदायिक विद्यालयहरूको सुदृढीकरण।
२. शिक्षामा समान पहुँचको सुनिश्चितता आर्थिक अवस्था कमजोर भएका विद्यार्थीहरूका लागि निःशुल्क तथा छात्रवृत्ति कार्यक्रमको माग।
दूरदराज तथा पिछडिएको क्षेत्रका विद्यालयहरूको स्तरोन्नति गर्न पहल।
लैङ्गिक तथा जातीय भेदभावरहित शिक्षाको सुनिश्चितताका लागि अभियान सञ्चालन।
३. गुणस्तरीय पाठ्यक्रम विकास र सुधार प्रविधि, विज्ञान, सीपमूलक शिक्षा, र व्यवहारिक ज्ञानलाई पाठ्यक्रममा समावेश गराउन पहल।
विद्यार्थीको आवश्यकताअनुसार पाठ्यक्रम परिमार्जन तथा आधुनिक शिक्षण विधिहरूको समावेश।
अनुसन्धान तथा नवप्रवर्तनलाई प्राथमिकता दिँदै स्रोत-साधनको व्यवस्था गर्न दबाब।
४. सामुदायिक विद्यालयहरूको सुधार विद्यालयहरूमा आधारभूत पूर्वाधार (लाइब्रेरी, प्रयोगशाला, डिजिटल सामग्री) विकास गर्न पहल।
सामुदायिक विद्यालयहरूलाई प्रतिस्पर्धी बनाउन प्रोत्साहन तथा जनस्तरबाट सहयोग अभियान।
५. शिक्षक व्यवस्थापन र योग्यता मापन शिक्षकहरूको तलब, सुविधा, र तालीमको सुनिश्चितता।
शिक्षकको योग्यता, दक्षता, र विद्यार्थीसँगको अन्तरक्रिया सुधार गर्न अनुगमन तथा मूल्यांकन प्रणालीको माग।
६. डिजिटल शिक्षा र प्रविधिको प्रवर्द्धन प्रविधिमैत्री शिक्षण विधि तथा डिजिटल उपकरणहरूको सहज पहुँचको व्यवस्था गर्न पहल।
अनलाइन कक्षा, डिजिटल लर्निङ प्लेटफर्म, र ई-लाइब्रेरीको विकास तथा विस्तार।
डिजिटल साक्षरता कार्यक्रम सञ्चालन गरी प्रविधिमैत्री शिक्षाको विकास।
७. भ्रष्टाचारविरुद्ध अभियान शैक्षिक क्षेत्रमा हुने अनियमितता, घुसखोरी, र अव्यवस्थाविरुद्ध खबरदारी।
विद्यालय तथा विश्वविद्यालयमा पारदर्शिता, उत्तरदायित्व, र सुशासनको सुनिश्चितता।
८. रोजगारमूलक तथा व्यावसायिक शिक्षा प्रवर्द्धन शिक्षालाई रोजगारीसँग जोड्दै सीपमूलक र व्यवसायमुखी शिक्षा प्रणालीको विकासमा पहल।
उद्यमशीलता तथा स्टार्टअप संस्कृतिलाई प्रोत्साहन गर्दै युवा उद्यमी विकास कार्यक्रम सञ्चालन।
९. साइबर सुरक्षाबारे सचेतना तथा डिजिटल अधिकार संरक्षण साइबर सुरक्षाबारे विद्यार्थीहरूलाई सचेत पार्ने कार्यक्रमहरू सञ्चालन।
डिजिटल अधिकार, डेटा गोपनीयता, र अनलाइन सुरक्षाको सुनिश्चितता गर्न दबाब।
१०. विश्वविद्यालय तथा कलेज स्वायत्तता र सुधार शैक्षिक संस्थाहरूलाई राजनीतिक हस्तक्षेपमुक्त राख्ने पहल।
विश्वविद्यालय तथा कलेज प्रशासनलाई उत्तरदायी बनाउन अनुगमन तथा मूल्यांकन प्रणालीको माग।
विद्यार्थीहरूलाई नेतृत्व विकास, नवप्रवर्तन, तथा अनुसन्धानमा संलग्न गराउने कार्यक्रमहरू।
निष्कर्ष
विद्यार्थी संघ-संगठनहरूले शैक्षिक सुधारका लागि नीति निर्माणदेखि व्यवहारिक क्रियाकलापसम्म विभिन्न तहमा भूमिका खेल्न सक्छन्। शिक्षालाई समान, गुणस्तरीय, वैज्ञानिक, रोजगारमूलक, र प्रविधिमैत्री बनाउन विद्यार्थीहरूकै सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य छ। निरन्तर खबरदारी, संवाद, तथा सुधारका कार्यक्रमहरूमार्फत नेपालमा शैक्षिक क्रान्ति सम्भव छ।
लेखक…..✍️ क्यान महासंघका केन्द्रिय सचीव एवं कालिकोटका वरिष्ठ पत्रकार मनिराज पाण्डे हुनुहुन्छ !
प्रतिक्रिया दिनुहोस्