मिस नेपालदेखि उद्धार उडानसम्मः क्याप्टेन प्रियाको साहसिक यात्रा

मिस नेपालको मञ्चदेखि नेपाली आकाशसम्मको यात्रा तय गरेकी क्याप्टेन प्रिया अधिकारी अहिले भने विनाशकारी बाढी र पहिरोबाट प्रभावित रसुवामा जीवन बचाउने अभियानमा दिनरात हेलिकोप्टर उडाइरहेकी छन्।

नेपालकी पहिलो महिला हेलिकोप्टर क्याप्टेनका रूपमा परिचित प्रियाले बाढीपछि सात दिनमा १०० भन्दा बढी उद्धार उडान गरिसकेको बताइएको छ। रसुवाको टिमुरेलगायत नेपाल–तिब्बत सीमावर्ती क्षेत्रमा फसेका मानिसहरूको उद्धारमा उनको हेलिकोप्टर निरन्तर परिचालन भइरहेको छ।

तर यो उद्धार सामान्य उडानजस्तो छैन। बाढी र पहिरोपछि जमिनमा बाक्लो हिलो छ। कतिपय ठाउँमा जमिन स्थिर छैन। अग्ला पहाडबीचका साँघुरा उपत्यका र सीमित अवतरणस्थलले हेलिकोप्टर उडाउन र अवतरण गराउन थप जोखिमपूर्ण बनाएको छ।

प्रियाले सीएनएनसँगको कुराकानीमा उद्धारकार्यका क्रममा आफूहरू निकै थकित भएको बताएकी छन्। तर उनले यसका लागि आफूहरू प्रशिक्षित रहेको भन्दै कठिन परिस्थितिमा पनि उडान जारी राखेको बताएकी छन्।

आमाको चाहनामा मिस नेपालमा पुगेकी थिइन्

प्रियाको उड्डयन यात्रा सुरु हुनुअघि उनको जीवनको एउटा फरक अध्याय पनि छ।

सन् २००८ मा उनी मिस नेपाल प्रतियोगितामा समेत सहभागी भएकी थिइन्। उनका अनुसार आमाको चाहनामा उनले मिस नेपालमा भाग लिएकी थिइन्। प्रतियोगिताबाट आफूले धेरै कुरा सिकेको उनले विभिन्न अन्तर्वार्तामा बताएकी छन्।

तर मिस नेपालमा सहभागी हुनुअघि नै उनी उड्डयन क्षेत्रमा प्रवेश गरिसकेकी थिइन्। उनी केबिन क्रुका रूपमा हवाइ उडानमा काम गर्न थालिसकेकी थिइन्।

पछि हेलिकोप्टर पाइलट बन्ने रुचि बढेपछि उनी पाइलट तालिमका लागि फिलिपिन्स पुगिन्।

फिलिपिन्सबाट फर्किएपछि नेपाली आकाशमा

फिलिपिन्समा आवश्यक पाइलट तालिम र उडान अनुभव हासिल गरेपछि प्रिया नेपाल फर्किइन्।

सन् २०१० मा उनले एयर डाइनेस्टीको उडानबाट नेपाली आकाशमा पाइलटका रूपमा उडान सुरु गरिन्।

यसअघि उनले वातावरण विज्ञान अध्ययन गरेकी थिइन्। हेलिकोप्टरमा गरिएको एउटा ‘जोयराइड’ले उनलाई उड्डयनप्रति थप आकर्षित गरेको बताइएको छ। त्यसपछि पाइलट बन्ने निर्णयले उनको करिअरको बाटो नै बदलिदियो।

सन् २०१७ मा उनी नेपालको पहिलो महिला हेलिकोप्टर क्याप्टेन बन्न सफल भइन्।

त्यसपछि उनले सामान्य उडानसँगै उच्च हिमाली क्षेत्रमा खोज तथा उद्धारका जोखिमपूर्ण मिसनमा अनुभव बटुल्दै गइन्। उनका केही उद्धार अभियान करिब ६ हजार २०० मिटर उचाइसम्म पुगेका छन्।

रसुवाको आकाशमा एकपछि अर्को जोखिमपूर्ण उडान

अहिले भने उनको लामो समयको उच्च हिमाली उडान अनुभव सबैभन्दा कठिन परिस्थितिमा प्रयोग भइरहेको छ।

नेपाल–तिब्बत सीमासँग जोडिएको रसुवाको टिमुरे बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमध्ये एक हो। उद्धारका क्रममा त्यस क्षेत्रमा करिब २० वटा हेलिकोप्टर परिचालन भएका छन्।

एउटै स्थानमा उद्धारका लागि पाँच–छ वटा हेलिकोप्टरसमेत अवतरण गर्नुपर्ने अवस्था आउने प्रियाले बताएकी छन्।

त्यसका लागि पाइलटहरूले रेडियोमार्फत निरन्तर समन्वय गर्नुपर्छ। साँघुरो भौगोलिक संरचना र सीमित अवतरणस्थलका कारण एउटा सानो गल्तीले पनि ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्छ।

बाढीले जमिनमा बाक्लो हिलो थुपारेका कारण अर्को समस्या थपिएको छ। माथिबाट हेर्दा सुरक्षित देखिने ठाउँ हेलिकोप्टर अवतरण गरेपछि अस्थिर हुन सक्छ।

कतिपय अवस्थामा हेलिकोप्टर अवतरण गरेपछि इन्जिन बन्द गर्नसमेत नमिल्ने अवस्था आउने गरेको उनले बताएकी छन्। उद्धार गरिएका मानिसहरूलाई चढाएर तत्काल उडान भर्नुपर्ने भएकाले हेलिकोप्टर चालु राख्नुपर्ने हुन्छ।

‘सबैथोक सकिएको छ, जीवनहरू गएका छन्’

उद्धारका क्रममा प्रियाले देखेको दृश्य पनि कम पीडादायी छैन।

टिमुरे क्षेत्रमा बाढीपछि ठाउँ–ठाउँमा शव देखेको उनले बताएकी छन्। उद्धार अभियानको सुरुवाती दुई दिनमै २०० भन्दा बढी मानिसलाई त्यस क्षेत्रबाट सुरक्षित स्थानमा सारिएको थियो।

विनाशको दृश्य सम्झिँदै उनले भनेकी छन्, ‘सबैथोक सकिएको छ। पाँचवटा जलविद्युत् आयोजना गएका छन्, जीवनहरू गएका छन्।’

तर विनाशबीच जीवित मानिसहरू उद्धारको प्रतीक्षामा हात हल्लाइरहेको दृश्यले उनलाई फेरि उडान भर्न प्रेरित गर्छ।

उद्धार गरेर अवतरण गर्दा मानिसहरू आफूलाई देखेर हात हल्लाइरहेको र आफूले उनीहरूलाई ‘तपाईं बाँच्नुभयो’ भन्ने गरेको उनले बताएकी छन्।

२०१५ को भूकम्पभन्दा पनि कठिन अनुभव

उच्च हिमाली क्षेत्रमा उद्धारको लामो अनुभव भए पनि अहिलेको विपद्ले उनलाई भावनात्मक र व्यावसायिक दुवै रूपमा चुनौती दिएको छ।

उद्धारका क्रममा एकातिर बाँचेकाहरूलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्‍याउनुपर्ने दबाब छ भने अर्कोतिर आँखैअगाडि देखिने ठूलो मानवीय क्षतिले भावनात्मक असर पारिरहेको छ।

उनका अनुसार अहिलेको विनाश केही हिसाबले सन् २०१५ को भूकम्पमा देखेको अवस्थाभन्दा पनि कठिन अनुभूति भएको छ।

थकानबीच पनि उडान रोकिएको छैन

लगातारको उद्धार उडानका कारण पाइलटहरू थकित छन्। प्रियाले पनि आफूहरू निकै थाकिसकेको स्वीकार गरेकी छन्।

तर उद्धारको आवश्यकता अझै सकिएको छैन। पहाडको साँघुरो भूगोल, अस्थिर जमिन र बाढीले तहसनहस बनाएको संरचनाबीच हेलिकोप्टरहरू निरन्तर परिचालन भइरहेका छन्।

केबिन क्रुदेखि मिस नेपाल प्रतियोगितासम्मको अनुभव, त्यसपछि फिलिपिन्सको पाइलट तालिम, नेपाली आकाशमा पहिलो उडान र सन् २०१७ मा नेपालको पहिलो महिला हेलिकोप्टर क्याप्टेन बन्न सफल भएको यात्रापछि प्रिया अहिले एउटा ठूलो मानवीय उद्धार अभियानको अग्रपंक्तिमा छिन् ।